Vogels komen overal ter wereld voor. Er bestaan naar schatting wel zo'n 11.000 verschillende soorten. In Nederland broeden jaarlijks zo'n 200 soorten vogels. Van de soorten hieronder vind je in het Dierenkunst Archief verschillende kunstwerken verspreid door heel Nederland.
Per vogelsoort volgt later in 2026 nog een toelichting op hoe wij met deze vogels omgaan en welke symbolische betekenis we ze hebben gegeven.

Lees verder onder de afbeeldingen

Vogelsoorten variëren enorm in grootte, vorm, kleur en gedrag. Zo zijn er kleine, lichte vogels zoals kolibries van 5-6 cm die 1,6 tot 2,6 gram wegen en razendsnel met hun vleugels slaan, en grote vogels zoals struisvogels die niet kunnen vliegen en 2,75 m hoog kunnen worden en 150-160 kg zwaar.

Iedere vogelsoort heeft kenmerken die laten zien hoe zij zich hebben aangepast aan hun leefomgeving. Zo verschillen vogels onder andere in hun snavelvorm (aangepast aan hun voedsel) en hun vleugelstructuur (geschikt voor langeafstandsvluchten of juist korte sprongen).

Vogels maken o.a. geluid om te communiceren, maar niet alle vogels zingen. Ongeveer de helft van alle vogelsoorten behoort tot de orde van de zangvogels (merel, nachtegaal, koolmees, huismus, roodborstje). Andere vogels maken geluiden door te klepperen (ooievaars),  via roepjes (grutto’s), gekras (kraaien), hoempen (roerdomp) of roffelen op een boom (spechten).

Vogels hebben verschillende kleuren en patronen. Ze dienen primair als camouflage om niet op te vallen voor roofdieren, of juist door mannetjes om vrouwtjes te imponeren. Een felle kleur toont een goede gezondheid en sterke genen. Kleuren en patronen helpen vogels ook om soortgenoten te herkennen en signalen af te geven. Sommige vogels krijgen kleur door hun voedsel, zoals flamingo's die roze worden door het eten van garnalen.

Onze omgang met vogels
Mensen gaan op verschillende manieren met vogels om. Aan de ene kant worden ze bewonderd om hun schoonheid, vermogen om te vliegen en hun zang. Aan de andere kant worden ze gevangen en gehouden in kooien als hobby (vogels in volières in de tuinen van mensen, of de kanariepiet in een kooi in de huiskamer), gegeten (kippen, ganzen, kalkoenen, eenden, duiven), gebruikt als boodschappers (vroeger de postduiven), gehouden voor de jacht (valkerij met o.a. de havik, slechtvalk, woestijnbuizerd en steenarend) en gehouden voor vermaak (vogels in dierentuinen). Vogels worden ook gehouden als proefdier. Zo wordt er bij zangvogels onderzoek gedaan naar hoe hun hersenen geluid verwerken, terwijl andere vogels worden gebruikt voor onderzoek naar migratie of populatiedynamiek.

De symboliek van vogels
Hun vermogen om te vliegen, maakt vogels voor de mens het symbool van vrijheid. Ze kunnen zich losmaken van de aarde en zijn vrij om overal naar toe te vliegen, over landsgrenzen heen. Hier komt ook de uitdrukking ‘zo vrij als een vogel’ vandaan.

Vogels worden ook gezien als de verbinding tussen hemel en aarde, omdat ze zich letterlijk tussen beide werelden kunnen bewegen. De adelaar symboliseert Zeus' heerschappij over de lucht en zijn kracht. Zeus had ook het vermogen om zich te veranderen in een vogel. Dat deed hij o.a. uit verliefdheid op de Spartaanse koningin Leda, waarvoor hij zich veranderde in een zwaan. Het verhaal symbool voor de machteloosheid van stervelingen tegenover de grillen van de goden.

De vogel staat vanwege zijn vermogen om te vliegen ook symbool voor het element lucht. En vogels worden geassocieerd met spirituele vrijheid en persoonlijke groei.

Daarnaast staan verschillende vogelsoorten in diverse culturen en tradities symbool voor uiteenlopende eigenschappen en spirituele betekenissen. Zo wordt de arend gezien als de koning van de lucht en staat deze symbool voor kracht, macht en scherpzinnigheid, de uil wordt geassocieerd met wijsheid, de duif met vrede, de pauw met trots en de zwaluw met liefde. Raven, eksters en kraaien hebben soms een meer mysterieuze of zelfs onheilspellende betekenis. Deze symboliek komt voort uit hoe mensen de eigenschappen van deze vogels interpreteren.