539 miljoen geleden: de eerste dieren
De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud. Het eerste leven op aarde bestond uit microben en ontstond ongeveer 3,5 miljard geleden. Het duurde zo'n 3 miljard jaar dat er alleen microben leefden. 

Tijdens de zogeheten Cambrische explosie, zo'n 539 miljoen jaar geleden, verschenen de eerste simpele dieren met weefsels en zenuwstelsel. En er kwamen diersoorten die verwant zijn aan de diersoorten van nu. Wetenschappers onderzoeken nog of al diersoorten er toch niet al waren vóór de Cambrische explosie.

5 periodes van massa extinctie
Sinds het bestaan van de aarde zijn er vijf periodes geweest waarin heel veel dieren uitstierven (massa extinctie), maar waren ook veel kleine periodes waarin dat gebeurde.

• 443 miljoen jaar geleden: als gevolg van een ijstijd ging 60 tot 70 procent van de dieren dood. De meeste dieren leefden destijds in oceanen. 
• 360 miljoen jaar geleden: als gevolg van klimaatverandering verdween 70 procent van de dieren op aarde. Vooral dieren in ondiepe zeeën verdwenen en bijna alle koraalriffen.
• 250 miljoen jaar geleden: in Siberië waren er verschillende vulkaanuitbarstingen waardoor de aarde snel opwarmde. Zo'n 95% van de dieren op aarde stierf, waaronder grote insecten.
• 200 miljoen jaar geleden: 75% van alle dieren op aarde stierf, waarschijnlijk door vulkaanuitbarstingen.
• 65 miljoen jaar geleden: de dinosaurussen stierven als gevolg van een meteorietinslag bij het eiland Yucatán (Mexico) en als gevolg van vulkaanuitbarstingen in wat nu India is. Er ontstonden grote tsunamis, wereldwijde bosbranden en een stofwolk die het klimaat drastisch veranderde. De Chicxulubkrater in Mexico, ontdekt in 1991, vormt het bewijs van de meteorietinslag. 
  

Na deze periode kwamen er zoogdieren en mensen op aarde.  

Nu: 6e periode van massa extinctie
Wetenschappers denken dat we nu in de zesde periode van massa extinctie zitten. De voorgaande golven van uitsterven hadden te maken met natuurlijke oorzaken zoals natuurgeweld. Het uitsterven van dieren nu heeft veelal te maken met het handelen van de mens. De dieren kunnen zich niet meer aanpassen aan een verandering in hun levensomstandigheden.
Dieren verdwijnen nu door:

• Habitatverlies en -fragmentatie: hun natuurlijke leefgebieden verminderen en raken gefragmenteerd door landbouw, verstedelijking en ontbossing. Hierdoor verliezen ze hun plekken voor voedsel, beschutting en voortplanting.
• Overexploitatie: dieren verdwijnen als gevolg van jacht en stroperij voor hoorns, ivoor, of hun vacht. En ook als gevolg van de illegale handel in wilde dieren.
• Klimaatverandering: De temperatuur op aarde verandert en ook door weersveranderingen worden de leefgebieden van dieren aangetast en minder geschikt om in te leven, omdat er een gebrek aan voedsel en beschutting is. 
• Vervuiling: We vervuilen de aarde met chemische en andere vormen van vervuiling. Dit verstoort ecosystemen en is schadelijk voor dieren.
• Introductie van invasieve soorten: Niet-inheemse (uitheemse) soorten die door de mens worden geïntroduceerd in gebieden concurreren met lokale soorten om voedsel en ruimte. Dit bedreigt het voortbestaan van inheemse soorten.
• Ziekten: De komst van ziekten in een gebied bedreigt populaties. 
• Conflicten tussen mens en dier: Het aantal mensen op aarde blijft toenemen en zij nemen steeds meer ruimte in waardoor leefgebieden van dieren kleiner worden en hun voortbestaan wordt bedreigd.

De Rode Lijst en het Living Planet Report
Het IUCN (de Internationale Unie voor Natuurbescherming) houdt de zogeheten Rode Lijst bij. Dit is een wetenschappelijke inventaris van alle dier-, planten- en schimmelsoorten op aarde. De lijst vermeldt de kans van het blijven bestaan van deze soorten (instandhoudingsstatus). Het toont per soort hoe groot de kans op uitsterven is. Daarmee worden de prioriteiten gesteld voor natuurbescherming.
Soorten worden ingedeeld in categorieën zoals 'Ernstig bedreigd', 'Bedreigd' en 'Kwetsbaar', tot 'Niet bedreigd'.

Nederland heeft als land ook een Rode Lijst, gebaseerd op de IUCN-criteria, om de situatie te monitoren en specifieke acties te ondernemen, zoals voor de grutto in Nederland. Zie het Nederlands Soortenregister.

Het Wereld Natuur Fonds publiceert elke twee jaar het Internationale Living Planet Report. Dit is een uitgebreid onderzoek naar de trends in de wereldwijde biodiversiteit en de gezondheid van de natuur op onze planeet. De conclusie is iedere keer weer dat de natuur in recordtempo verdwijnt.

Toelichting op enkele kunstwerken
De uitgestorven dodo zie je soms in de kunst als symbool van uitsterven en domheid. Deze loopvogel, die leefde op Mauritius, is tussen 1680 en 1690 uitgestorven als gevolg van de komst van mensen op Mauritius. Het dier werd bejaagd, kreeg te maken met door de mens geïntroduceerde roofdieren zoals varkens, ratten, honden en katten die eieren en hun jongen aten, en door boskap verdween hun leefgebied.

In Maastricht is een gedenkteken voor uitgestorven dieren gecreëerd in de voormalige berenkuil in het Aldenhofpark. Kunstenaar Michel Huisman maakte een aantal beelden en een beeld van een dode giraffe die getroost wordt door een vrouw en noemde zijn kunstwerk 'De halfautomatische troostmachine' (2001).

De mammoet stierf grotendeels uit aan het einde van de laatste ijstijd, zo'n 10.000-12.000 jaar geleden als gevolg van klimaatverandering en jacht door mensen. Een kleine geïsoleerde populatie op het eiland Wrangel in Rusland leefde nog tot zo'n 4000 jaar. Het beeld van de mammoet in Groessen verwijst naar de bouw van Betuweroute (1997-2007) als gigantisch (mammoet) project.